فايده وضع فوايد وضع الفاظ براى معانى فايده اصلى وضع ، سهولت در تفهيم و تفهم است ، و از آنجا كه تمامى پيشرفت‌هاى بشر در عرصه علم ، تمدن و فرهنگ در سايه ارتباط با يكديگر و انتقال دانسته‌ها و اندوخته‌ها رخ مىدهد ، و وضع الفاظ ، اثر بسيار زيادى در آسانى اين امر دارد ، اهميت وضع روشن مىگردد . بنابراين ، مىتوان گفت وضع در حفظ نظام زندگى بشر و گسترش و پيشرفت علم و تمدن نقش حياتى دارد . اگر الفاظ براى معانى وضع نمىشد ، اشخاص براى انتقال مقاصد خود مىبايست از ايما و اشاره و مانند آن استفاده مىكردند و اين امر باعث كندى مفاهمه و ركود علم و دانش مىگرديد ؛ درحالىكه به كمك وضع مىتوان با به‌كارگيرى لفظ و يا جمله‌اى كوتاه ، مفاهيم زيادى را به ديگران انتقال داد ، زيرا الفاظى كه براى معانى خاص وضع شده است ، از آنها حكايت نموده و به سرعت مقاصد را منتقل مىكند . پس غرض و فايده اصلى وضع ، سهولت تفهيم و تفهم است ؛ يعنى اگر انسان بخواهد مقاصد و اغراض خود را به ديگران منتقل كند و با آنها رابطه برقرار نمايد ، تا كمك بگيرد يا كمك برساند ، آسان‌ترين راه ، راه وضع است . خمينى ، روح الله ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 13 . شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، جزء 2 ، ص 28 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 1 ، ص 214 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 30 . فتح ذرايع تمسك به ابزار دست‌يابى به امور واجب واژه « فتح » در لغت ، به معناى گشودن و باز كردن ، و « ذرايع » جمع ذريعه و به معناى « وسيله » است ، و در اصطلاح ، عبارت است از تمسك به وسيله‌اى كه به امر داراى مصلحت و مطلوب شارع منجر شود . به بيان ديگر ، فتح ذرايع ، به معناى دست يافتن و در اختيار داشتن هر وسيله‌اى است كه مقدمه رسيدن به واجب است ، تا به اين وسيله ، زمينه تحقق واجب فراهم گردد ، مثل آنكه از طريق فتح ذرايع حكم به وجوب وضو مىگردد ، زيرا وضو از مقدمات پيدايش نماز است . فتح ذرايع سبب وجوب مقدمات حج نيز مىگردد . فتح ذرايع در اصطلاح اصوليون امامى با اندكى تسامح « مقدمه واجب » ناميده مىشود . در كتاب « اصول الفقه الاسلامى » آمده است : « فتح الذرائع : معناه الاخذ بالذرائع اذا كانت النتيجة مصلحة ، لان المصلحة مطلوبة . قال القرافى : اعلم ان الذريعة كما يجب سدها ، يجب فتحها و تكره و تندب و تباح فان الذريعة هى الوسيلة ، فكما ان وسيلة المحرم محرمة فوسيلة الواجب واجبة كالسعى للجمعة و الحج » . « 1 » جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص ( 370 - 369 ) . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 213 . فتوا ابراز رأى مجتهد نسبت به حكم شرعى براى مقلّدان فتوا ، به معناى ابراز رأى و نظر مجتهد درباره حكمى شرعى و اعلان آن براى آگاهى مقلدانش است . به عبارت ديگر ، بيان كردن حاصل عمليات افتا را فتوا مىگويند . تفاوت ميان « فتوا » و « رأى و نظر » مجتهد عبارت است از : 1 . آنچه را كه مجتهد در مقام استنباط احكام شرعى فرعى به دست مىآورد ، به عنوان رأى و نظر وى به شمار مىآيد ، ولى به ابراز همين رأى و نظر و بيان آن براى مقلدها فتوا گفته مىشود ؛ 2 . در فتوا ، مجتهد بايد شرايط افتا را دارا باشد ، اما در رأى و نظر اين شرايط معتبر نيست ( ر . ك : « شرايط افتا » ) ؛ 3 . مجتهد هنگام فتوا ، مصالح و شرايطى را لحاظ مىكند كه ممكن است در رأى و نظر در نظر گرفته نشود ، مانند شرايط مسئله و يا موضوع خاصى كه مورد سؤال قرار گرفته و يا شرايط و موقعيت زمانى و مكانى جامعه‌اى كه اين سؤال در آن مطرح شده است ، و عدم ترتب مفسده برآن . برخى از اهل سنت معتقدند در فتوا ، بايد شرايط روحى مستفتى ( سؤال‌كننده ) را نيز در نظر گرفت ؛ براى مثال ، اگر كافرى با زن مسلمان زنا كند ، حكم او اعدام است ، ولى امكان دارد وى از ديپلمات‌هاى بلندپايه ( سفير ) يكى از كشورهاى دوست باشد و اعدامش سبب اختلافات ، بروز جنگ و يا به هم خوردن روابط سياسى شود ، و به اين ترتيب ، مجتهد طبق رأى و نظر خود فتوا ندهد . نكته : فتوا يا براى بيان حكم موضوعات و مسائل شرعى است يا براى بيان نفس موضوع ، مثل مواردى كه موضوع از موضوعات مستنبط ( مخترعات شرعى ) باشد . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 1156 . بحر العلوم ، محمد ، الاجتهاد اصوله و احكامه ، ص 229 . ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 376 . سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 3 ، ص 427 .

--> ( 1 ) . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 873 .